نقش مردم و رسانه ها در سرنوشت بزرگترین گربه سان ایران/ چشم در چشم پلنگ هرمزگان* مهدی دهدار

طی سال های اخیر، تقریبا به صورت جسته و گریخته و در برخی مواقع به شکلی پر رنگ و جنجالی، اخباری از پلنگ و اتفاقات مرتبط با آن در 1 های مکتوب و مجازی کشور منتشر می شود و اتفاقا از پر مخاطب ترین سوژه ها به شمار می رود؛ اخباری که با محوریت کشتار وحشیانه پلنگ توسط شکارچیان یا حمله این گربه سان بزرگ به دام های روستاییان بازتاب می یابد... اما این اخبار جنجالی و پر مخاطب در اکثر مواقع همه ابعاد واقعیت ماجرا را پوشش نمی دهند...

اگر از مردم محلی در مورد پلنگ سوال کنید، صدها خاطره هیجان انگیز از برخوردشان با زیباترین و پر ابهت ترین گربه سان جهان می شنوید که فقط شنیدن این قصه ها و تصور کردن آن- چه به شکل لاف و افسانه باشد و چه واقعیت محض- مو بر بدن انسان سیخ می کند تا چه رسد به مواجه شدن با این گربه سان و قرار گرفتن در وضعیتی هول انگیز؛ چشم در برابر چشم با پلنگ. اما نکته ای که در میان صحبت های شکارچیان، روستاییان و مردمان کوهستان نشین مشهود است، این نکته کلیدی است که "پلنگ به انسان حمله نمی کند مگر اینکه تهدید شود"

طی نیم قرن اخیر با انقراض شیر 1ی و ببر هیرکانی، پلنگ بزرگ جثه ترین گربه سان ایران است که در خاطر همه دامداران و روستاییان کوهستان نشین به مغرور بودن و ابهت داشتن مشهور است و برای خود قلمرویی دارد که با چنگ و دندان از آن محافظت می کند و البته شکار هم می کند ...

قلمرو آنها در شرایط عادی بین ۵ تا ۵۰ کیلومتر مربع در نوسان است؛ اما ممکن است از این وسعت هم فراتر رود.. آنها به طور مداوم به مرزهای این قلمرو سرکشی میکنند. نقطه تعارض انسان و پلنگ، همین قلمرویی است که متاسفانه انسان ها به هزار زور و حیله که از عقلش برآمده این حیوان مغرور را تا مرز انقراض پیش برده است. آنگونه که از گزارش های فعالان حیات وحش در استان 1 می توان روایت کرد؛ گویا چوپانان، دامداران و جوامع محلی ( از جمله در شرق هرمزگان) با گذاشتن تله، سمی کردن طعمه و شکار با اسلحه، به کشتار پلنگ مبادرت کرده اند.

از سوی دیگر سایت انجمن یوزپلنگ ایرانی با انتشار گزارشی، چنین روایت کرده است؛ «مشاهده پلنگ در طبیعت خیلی به ندرت رخ می دهد. این جانور مرموز و مخفی کار اجازه مشاهده شدن را به کمتر کسی می دهد. بارها مشاهده شده که پلنگ به فاصله چند لحظه، زودتر متوجه حضور انسان شده و آنجا را ترک کرده است. در واقع در کمتر موردی می توان انتظار دیدن این گربه سان زیبا را داشت، چون همیشه یک گام جلوتر از آدمیزاد است.»

رفتار پلنگ در مواجهه با انسان نیز بی مثال است. « درحالی که تقریبا تمامی جانوران به محض برخورد با انسان، فرار می کنند، پلنگ وقار و آرامش خود را کاملا حفظ می کند. بدون آنکه نشانی از اضطراب در خود نشان دهد، خیلی آرام به سمت نزدیکترین پناه که معمولا خط الرأس کوه است می رود. ولی وقتی پشت کوه رسید و از دید انسان دور شد، به سرعت فرار می کند. شاید غرور این جانور پر ابهت اجازه نمی دهد به انسان که مهمترین دشمن آنست، پشت کرده و با فرار از خود ضعف نشان دهد.»

در مواردی هم که پلنگ ها به انسان حمله کرده اند، تنها جراحت ها و خراش هایی در دست و پاهای آدم ها ایجاد شده و تقریباً هیچگاه جانور به گردن و صورت افراد حمله نکرده است، زیرا نمی خواسته آنها را بکشد. «اکثر مواقع، این جانور در گوشه ای گیرافتاده، توله هایش مورد تهدید بوده یا سر لاشه شکارش بوده که در این حالت ها بیش از سایر مواقع احتمال خطر وجود دارد. به جرأت می توان گفت هیچگاه پلنگ به انسان حمله نمی کند، بلکه در مواجهه با انسان از خود دفاع می نماید. این حیوان حتی برخلاف برخی از درندگان هرگز بیش از نیاز خود شکار نکرده و به دیگر حیوانات یک گله آسیب نمیزند.»

همه فعالان حیات وحش بر این موضوع اتفاق نظر دارند که آمار دقیقی از جمعیت پلنگ در ایران وجود ندارد؛ اما بر اساس آمارهای تخمینی حاصل شده از یک پژوهش علمی، جمعیت این گربه سان بین 500 تا 800 فرد در کشور ما تخمین زده می شود که این آمار مورد پذیرش جامعه دانشگاهی ایران و نهادهای بین المللی هم قرار گرفته است.

* فعال رسانه ای حوزه محیط زیست/ عضو کمپین مردمی نجات پلنگ هرمزگان

- توضیح عکس: تصویری از پلنگ هرمزگان که ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۴ در ارتفاعات جاسک توسط محیط بانان و جامعه محلی از یک گودال آب در روستای گزدان نجات یافت.